Washington: Kagame na Tshisekedi basinya amasezerano y’amahoro imbere ya Trump, nyuma y’amezi y’umwiryane ukaze

Washington: Kagame na Tshisekedi basinya amasezerano y’amahoro imbere ya Trump, nyuma y’amezi y’umwiryane ukaze

Mu rugendo rufatwa nk’urw’ingenzi mu kugarura ituze mu karere k’Afurika yo mu biyaga bigari, Perezida Paul Kagame w’u Rwanda na Félix Tshisekedi wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo basinyiye i Washington amasezerano mashya y’amahoro. Ni amasezerano yashyiriweho umukono mu nyubako ya Donald J. Trump Institute of Peace, Trump ubwe ahamya ko “afitiye icyizere gikomeye” aba bayobozi bombi.

Uyu muhango wabaye nyuma y’amezi menshi y’umwuka mubi n’amagambo akakaye hagati ya Kigali na Kinshasa, ibintu byari byarahungabanyije umutekano n’ubufatanye mu karere.

Impamvu byari byabaye ngombwa ko Amerika yinjira hagati

Mu ntangiriro z’uyu mwaka, umubano w’u Rwanda na RDC wageze ku rwego rutigeze ruboneka mu myaka ishize. Washington yakomeje guhamagara impande zombi inzira y’ibiganiro, cyane ko ikibazo cy’imitwe yitwaje intwaro kirenze imipaka y’ibihugu byombi kigateza impungenge ku mutekano w’Afurika yo hagati.

Ubusesenguzi bw’abakurikiranira hafi politiki mpuzamahanga bwerekana ko Amerika yifuzaga kwirinda ko umwuka mubi urushijeho kwiyongera mu karere kakunze kurangwa n’imvururu zishingiye ku mutekano. Ibyo rero ni byo byatumye White House yakira abayobozi bombi, igaragara nk’uruhare rukomeye mu gutuma bashyira umukono ku masezerano.

Ukuremererwa kw’amagambo hagati y’abayobozi bombi

Kuva mu kwezi kwa Nyakanga, amagambo akomeye ni yo yari yarabaye intero mu butegetsi bw’ibihugu byombi:

  • Tshisekedi yashinje Kagame kugira uruhare mu bibazo by’umutekano wa RDC, ndetse amugereranya na Adolph Hitler, isesengura ryafashwe nk’ireremba rya politiki.
  • Kagame we yamusubije amushinja kutaba indakemwa mu masezerano, avuga ko adashobora kwizera ko ibyo bumvikanye yabishyira mu bikorwa.

Ibi byashyize ku gitutu umubano w’ibihugu byombi, bituma intambwe iyo ari yo yose yaganisha ku biganiro iba nk’ahageze.

Amasoko y’intege nke mu mubano: imitwe yitwaje intwaro n’impunzi

Icyakomeje kubana umutwaro ku mpande zombi ni ikibazo cy’imitwe y’inyeshyamba ikorera ku butaka bwa RDC, Rwanda ishinja Kinshasa kutayambura intwaro, mu gihe RDC ishinja u Rwanda gushyigikira indi mitwe ihanganye n’ingabo zayo.

Naho ku bijyanye n’impunzi, RDC isaba ko impunzi z’Abanye-Congo ziri mu Rwanda zatahuka, mu gihe u Rwanda rwo ruvuga ko gucyura impunzi bisaba ituze n’ibiganiro birambye.

Ibi bibazo byombi byasaga n’aho ari byo bigomba guhita bibonerwa ibisubizo mbere y’uko ubuyobozi bukomeza inzira ya dipolomasi.

Ibyemezo byashyizwe mu masezerano

Amasinya ya Kagame na Tshisekedi ashimangira ibyo abayobozi b’ibihugu byombi bemeranyijeho muri Kamena ubwo abaminisitiri b’Ububanyi n’Amahanga bahuriraga i Washington:

  1. Guhagarika burundu imirwano no guhagarika ibikorwa byose bya gisirikare byahungabanyaga umutekano mu mpande zombi.
  2. Kwambura intwaro imitwe y’inyeshyamba ikorera mu karere, mu bufatanye na za Leta n’imiryango mpuzamahanga.
  3. Gucyura impunzi ku bushake bwazo mu gihe cyiza kandi mu buryo bwubahirije uburenganzira bwa muntu.
  4. Kurikirana abakoze ubwicanyi n’ibindi byaha mpuzamahanga, hagamijwe kubaka umuco wo kutihanganira ubugizi bwa nabi.
  5. Gutangiza inzira y’ubufatanye mu bukungu, mu rwego rwo kongera icyizere n’ubucuti hagati y’ibihugu byombi.

Nubwo bari bicaye ku ruhande rumwe rwa Trump igihe basinyaga, kutahana ibiganza by’abayobozi bombi kwagaragaje ko hakiri urundi rugendo rwo kubaka icyizere gishingiye ku bufatanye.

Uko ibi bishobora guhindura isura y’umutekano mu karere

Abasesenguzi bavuga ko gushyira umukono ku masezerano atari ko kurangiza ikibazo, ahubwo ari intangiriro y’urugendo rurerure ruzasaba:

  • ubushake bwa politiki bukomeye,
  • kugenzura ibikorwa by’amasezerano,
  • kugaragaza neza uruhare rwa buri gihugu mu gukemura ibibazo by’umutekano,
  • n’ubufasha bw’amahanga mu gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano.

Ariko intambwe yatewe i Washington iracyafatwa nk’icyiciro cy’ingenzi gishobora guhindura uburyo ibihugu byombi bifatanya mu mutekano n’iterambere.

Minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Amerika mu guhindurira izina iyo nzu yahoze ari iy’ikigo ‘US Institute of Peace’, ivuga ko hari hagamijwe “kuzirikana umuntu ukomeye mu mateka y’igihugu cyacu mu guhuza abantu”.

Perezida João Lourenço wa Angola wari mu bategetsi batumiwe muri uyu muhango – na we mbere wagerageje guhuza Kagame na Tshisekedi ku masezerano nkaya bikananirana – yinubiye kuba ibi bihugu “bivandimwe” bimaze imyaka 30 mu makimbirane.

Gusa yavuze ko iyi ntambwe imuhaye icyizere.

‘Gufatanya kurwanya inyeshyamba’

Perezida Félix Tshisekedi yashimiye umuhate wa Perezida Trump wo kugera kuri aya masezerano atanga “icyizere”, yongeraho ko yizeye ko u Rwanda “ruzubahiriza inyandiko n’intego y’aya masezerano”.

Yiyemeje kandi ko hazabaho “gufatanya mu rugamba” rwo kurwanya imitwe yitwaje intwaro.

Tshisekedi yavuze ko ikiganza cye gifunguye ku bufatanye bushyize mu gaciro, bushingiye ku cyubahiro ku mpande zombi no kutivanga.

Yavuze ko aya masezerano ari “intangiriro y’inzira nshya” izaba “isaba byinshi” kandi “inagoye”.

Perezida Evariste Ndayishimiye watumiwe muri uyu muhango, yavuze ko "habaho igihe cyo gusenya, n'igihe cyo kubaka"

PHOTO/ GETTY IMAGES

Perezida Evariste Ndayishimiye watumiwe muri uyu muhango, yavuze ko buri kintu cyose kigira igihe, ati: “Hari igihe cyo gusenya, n’igihe cyo kubaka, igihe cyo kwiheba n’igihe cy’icyizere”, yongeraho ko aya masezerano aha icyizere “abaturage ba Congo n’ab’akarere kose”

‘Inzira igaragara’

Perezida Paul Kagame na we yashimiye Trump nk’umutegetsi “utabogamye” kandi utigera “afata impande”.

Yavuze ko mu gihe akarere gahora mu nkuru zigarukwaho, Trump we yateye intambwe yo gushaka kugeza ku mahoro.

Ati: “Nk’umusaruro, [ubu] dufite inzira igaragara kurusha izindi kandi ishoboka”.

Kagame yavuze ko kugera ku musaruro kw’aya masezerano biri ku ntugu z’abategetsi ba Afurika, atari kuri Trump.

‘Buri wese azakorera amafaranga menshi’

Nubwo Trump yakomeje kugaragara nk’imboneza y’amahoro muri aya masezerano, ntabwo anahisha inyungu Amerika ishaka mu kugeza akarere k’ibiyaga bigari ku mahoro.

Mbere y’uyu muhango kuri Donald J.Trump Institute of Peace, Trump yabanje kwakira Tshisekedi na Kagame buri umwe ukwe mu biro bye White House, mbere y’uko berekeza kuri iyo nyubako umuhango wabereyeho.

Muri uyu muhango Trump yatangaje ko Amerika inasinya amasezerano agendanye n’amabuye y’agaciro na RD Congo n’u Rwanda, avuga ko;

“Azafungura amahirwe mashya kuri Leta Zunze Ubumwe za Amerika zikagera ku mabuye y’agaciro akenewe cyane kandi bigaha inyungu mu bukungu buri wese.”

Yavuze ko Amerika izohereza zimwe muri kompanyi “nini cyane kandi zikomeye cyane” muri ibi bihugu byombi gucukura amwe mu mabuye y’agaciro n’ubutare bitaboneka henshi.

Aho bari bicaye ndetse bamaze gusinya amasezerano, ibimenyetso by'umubiri byerekanye umukoki munini wo kutumvikana uri hagati yabo

PHOTO/GETTY IMAGES

Aho bari bicaye ndetse bamaze gusinya amasezerano, ibimenyetso by’umubiri byerekanye umukoki munini wo kutumvikana uri hagati yabo
Perezida Donald Trump yavuze ko Perezida Paul Kagame na Perezida Felix Tshisekedi bakundana 

Ufitinema Aime Gerard

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *